BONNES PRATIQUES CYBERNon classé

Cybersécurité Entreprise : Comment préparer la reprise après Covid 19

La crise sanitaire liée au  CORONAVIRUS – COVID-19 a poussé de nombreuses organisations (entreprises, collectivités, associations…) à interrompre leur activité ou au mieux la maintenir partiellement, en ayant recours dans certains cas de façon systématique à la méthode du télétravail. Dans le même temps, et comme redouté, les activités cybercriminelles se sont intensifiées pour profiter de cette situation de fragilité des organisations et de leurs collaborateurs.

L’annonce du début du déconfinement progressif dans plusieurs pays à travers le monde va permettre aux organisations d’envisager une reprise au moins partielle et progressive de leur activité. Un reprise que les entreprises devront  préparer non seulement sur le plan sanitaire mais aussi sur le plan de la sécurité informatique.Pour cela, elles devront réaliser un diagnostic opérationnel qui leur permettra de lister les actions prioritaires à conduire et leur ordonnancement, afin de rétablir leur maîtrise de la sécurité de leurs systèmes d’information. 

Voici  10 mesures qui visent à aider les organisations dans la réalisation de leur plan d’action cybersécurité de déconfinement:

  1. Recenser et analyser les incidents de sécurité  :  Les incidents de sécurité qui ont pu se produire durant le confinement doivent être recueillis et contrôlés pour s’assurer qu’ils n’ont pas engendré de faiblesse dans la sécurité de l’organisation et pour les corriger au besoin. Un appel à signalement complémentaire des collaborateurs pourra utilement être réalisé, avec des exemples concrets (exemples : hameçonnage de mot de passe, document suspect reçu en pièce-jointe d’un message…), pour cerner le plus précisément possible les incidents survenus.
  2. S’assurer du bon fonctionnement de ses outils de protection : Il est primordial de s’assurer du bon fonctionnement des outils de sécurité avant d’envisager une reprise d’activité : antivirus, pare-feu, systèmes de détection d’intrusion… Toute anomalie comme par exemple l’arrêt d’un antivirus sur un système critique, devra être considérée comme un signe possible d’attaque et investiguée comme tel.
  3. Rechercher les indices de compromission : Les journaux des pare-feux, antivirus, proxy, serveurs critiques… doivent être analysés à la recherche de tout indice suggérant une possible cyberattaque comme des connexions inhabituelles, des détections de programmes malveillants ou des transferts anormaux d’informations. Il conviendra également de vérifier les pare-feu à la recherche de nouvelles règles inappropriées, les annuaires de comptes pour déceler toute création de nouveau compte suspect, ou encore les serveurs de messagerie pour repérer des règles de transferts de messages vers des comptes externes illégitimes, qui auraient pu être créées durant la période de crise.
  4. Contrôler et tester les sauvegardes : L’actualité démontre que les sauvegardes sont déterminantes pour toute entreprise victime d’une cyber attaque. Avant de reprendre l’activité de l’organisation, il est donc particulièrement important de vérifier leur bon fonctionnement, notamment en procédant à des tests de restauration et de s’assurer de disposer d’une copie récente des données qui soit déconnectée du réseau afin de pouvoir faire face à une attaque par rançongiciel.
  5.  Réaliser les mises à jour de sécurité en instance : Si durant le confinement certains systèmes n’ont pas pu recevoir leurs mises à jour de sécurité, il convient de mettre en œuvre un plan de rattrapage cohérent et sans précipitation pour éviter tout effet de bord sur l’activité opérationnelle. La priorité sera donnée aux systèmes de sécurité, puis aux systèmes ou serveurs critiques exposés directement ou indirectement sur Internet, et enfin aux postes de travail des collaborateurs. 
  6. Recentraliser les données : Durant le confinement, des données de l’organisation ont pu être dispersées sur les postes des télétravailleurs ou de manière temporaire sur certains services de d’hébergement externes (cloud). Il convient donc de les recentraliser au sein de l’organisation pour s’assurer de leurs sauvegardes et de les supprimer dans les règles de l’art sur les stockages inappropriés pour limiter tout risque d’atteinte en matière de confidentialité.
  7. Contrôler les équipements nomades avant de les reconnecter au réseau de l’entreprise : Avant d’en ré-autoriser la connexion au système d’information de l’entreprise, tous les équipements nomades utilisés durant le confinement (ordinateurs portables, téléphones mobiles, tablettes) doivent faire l’objet d’un contrôle strict pour s’assurer qu’ils n’ont pas été compromis, et idéalement faire l’objet d’une réinstallation complète depuis une matrice maîtrisée, sécurisée et convenablement mise à jour par l’organisation.
  8. Refermer les accès externes devenus inutiles : L’organisation doit s’attacher à réduire son exposition, et donc sa surface d’attaque, en refermant tous les accès externes ouverts qui seraient devenus inutiles. Il peut s’agir d’accès externes à fermer au niveau des pare-feux mais aussi de comptes avec droits privilégiés ouverts à titre exceptionnel sur certains systèmes de l’organisation qu’il faudra clôturer.
  9. Mettre fin aux usages à risques dérogatoires :  Pour faire face au confinement, de nombreux usages d’applications, de services ou de pratiques ont pu être autorisés à titre exceptionnel mais peuvent présenter un risque de sécurité pour l’organisation. Il convient donc de communiquer avec pédagogie et transparence sur l’arrêt d’autorisation de ces pratiques dérogatoires.
  10. Tirer rapidement les enseignements du confinement pour traiter tout ce qui doit l’être : L’organisation doit savoir tirer les enseignements de la crise pour se préparer à être en capacité de mieux l’affronter en cas de résurgence. Cela peut concerner sa politique d’équipement matériel en postes nomades professionnels maîtrisés pour les télétravailleurs, en équipements logiciels ou outils de travail à distance (visioconférence, téléconférence, hébergements de données…), en outils et procédures sécurisées de télétravail ou de télé-administration de ses systèmes, en infrastructures de sécurisation de ses systèmes, en formation et sensibilisation de ses collaborateurs, etc.

Fawaz MOUSSOUGAN,

Consultant en Cybersécurité

Sources : Cybermalveillance

Articles similaires

Laisser un commentaire

Votre adresse e-mail ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *

Bouton retour en haut de la page
pashagamingpashagaming girişpashagaming güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncel girişnitrobahisnitrobahis girişkralbetkralbet girişgalabetgalabet girişgalabet güncel girişvaycasinovaycasino giriştrendbettrendbet giriştrendbet güncel girişbetasusbetasus girişbetasus güncel girişlunabetcasibomcasibom girişcasibom güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişonwinonwin girişonwin güncelmeritkingMeritking girişMeritking güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişkralbetkralbet girişonwinonwin girişonwin güncelbetasusbetasus girişbetasus güncel girişbetasusbetasus girişbetasus güncel giriştipobettipobet giriştipobet günceltipobettipobet giriştipobet güncelonwinonwin girişonwinonwin girişonwinonwin giriştipobettipobet girişonwinonwin girişonwin güncelonwinonwin girişonwin güncelmariobetmariobet girişmariobet güncelbets10bets10 girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişfenomenbetfenomenbet girişbahiscasinobahiscasino girişnesinecasinonesinecasino girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetovisbetovis girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişgoogle hit botuhit botorganik hit botuvaycasinovaycasino girişvaycasino güncel girişpiabellacasinopiabellacasino girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritbetmeritbet girişmeritbet güncel girişmarsbahismarsbahis güncel girişmarsbahis girişenbetenbet girişkalitebetkalitebet giriştambettambet girişbetofficebetoffice girişbetoffice güncel girişmavibetmavibet girişmavibet güncel girişcasiveracasivera girişbetsmovebetsmove güncel girişbetsmove girişMeritkingMeritking girişMeritking güncel girişistanbul escortkadıköy escortescort kızlarjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişromabetromabet girişcasiveracasivera girişextrabetextrabet giriştambettambet girişmeybetmeybet girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişmeybetmeybet girişjokerbetjokerbet girişjokerbet güncel girişlunabetmeritbetmeritbet girişmeritbet güncel girişbettiltbettilt girişjojobetjojobet girişavrupabetavrupabet girişavrupabet güncel girişceltabetceltabet girişceltabet güncel girişbetzulabetzulapashagamingpashagaming girişpashagaming güncel girişbetzula girişparmabetparmabet girişmavibetmavibet girişmavibet güncel girişholiganbetholiganbet güncel girişholiganbet girişultrabetultrabet girişultrabet güncel girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet giriştimebettimebet giriştipobettipobet girişvegabetvegabet girişmaltbahismaltbahis girişfenomenbetfenomenbet girişvaycasinovaycasino girişlunabetlunabet giriştrendbettrendbet giriştrendbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişimajbetimajbet girişimajbet güncel girişextrabetextrabet girişcasibomcasibom girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişibizabetibizabet girişibizabet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişbetpasbetpas girişbetpas telegramcasino levantcasino levant güncelcasino levant girişcasino levantcasino levant girişcasino levantcasino levantcasino levant güncelcasino levantmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişlunabetlunabet girişlunabet telegramnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis telegramgalabetgalabet girişgalabetgalabet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişmeritkingmeritking girişvaycasinovaycasino girişparmabetparmabet girişatlasbetatlasbet girişatlasbet güncel girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişpadişahbetpadişahbet girişenbetenbet girişmilosbetmilosbet girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişfenomenbetfenomenbet giriştambettambet giriştimebettimebet girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişpashagamingpashagaming girişpashagaming güncel girişmegabahismegabahis girişcasiveracasivera girişparmabetparmabet girişavrupabetavrupabet girişavrupabet güncel girişbetciobetcioibizabetibizabet girişkralbetkralbet girişultrabetultrabet girişjojobetjojobet girişcasibomcasibom girişbovbetbovbet girişbetnanobetnano girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişgalabetgalabet girişgalabet güncel girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişimajbetimajbet girişvaycasinovaycasino girişvegabetvegabet girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişonwinonwin girişonwin güncelmavibetmavibet girişnakitbahisnakitbahis girişpusulabetpusulabet girişpusulabetelexbetelexbet girişbetasusbetasus girişcasinolevantcasino levantcasinolevant girişcasinolevant güncelcasinolevant2026casino levantcasinolevantcasinolevant girişcasino levantcasinolevantcasinolevant girişcasino levantcasino levantcasinolevant girişcasinolevant güncelcasinolevant girişcasino levantcasinolevant günceloslobetoslobet girişoslobet güncel girişvevobahisbetzulabetzulabetzula girişegebetegebet girişegebet güncel girişlunabetlunabet girişlunabet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişlunabetlunabet girişlunabet güncel girişmilanobetmilanobet girişhitbetholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişatlasbetatlasbet girişatlasbet güncel girişikimisliikimisli girişikimisli güncelenbetenbet girişenbetenbet girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis günceljojobetjojobet girişmeritkingenbetenbet girişhitbethitbet güncelhitbet girişextrabetextrabet girişonwinonwin girişonwin güncelcasinolevantcasino levantlevantcasinolevant casino girişcasino levant girişlevantcasino girişbetasusbetasus girişbetasus telegramenbetenbet giriştambettambet girişkalitebetkalitebet girişjojobetjojobet girişnakitbahisnakitbahis girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişbetofficebetoffice girişbetoffice telegramrealbahisrealbahis girişrealbahis telegramcasibomcasibom girişmeritkingmeritking girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncel girişkavbetkavbet girişkavbet güncek girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişkavbetkavbet girişkavbet güncel girişhilbethilbet girişhilbet güncel girişvaycasinovaycasino girişbetgitbetgit girişbetgit güncel girişholiganbetholiganbet girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişavrupabetavrupabet girişavrupabet güncel girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncel girişkralbetkralbet girişpashagamingpashagaming girişpashagagaming güncel girişkingroyalkingroyal girişkingroyal güncel girişrestbetrestbete girişrestbet güncel girişenbetenbet girişalmanbahisalmanbahis girişalmanbahis güncel girişcasiveracasivera girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişnakitbahispiabellacasinopiabellacasino girişkalitebetkalitebet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişcasinoroyalcasinoroyal girişbetplaybetplay girişbetplay güncel girişmeritkingmaltbahismaltbahis girişenbetenbet girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetnanobetnano girişbetnano güncel girişmaltbahismaltbahis girişmaltbahis girişqueenbetqueenbet girişqueenbet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişmeritkingmeritking girişmeritkingmeritkingbetsmovebetsmove girişbetsmove güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişbetnanobetnano girişbetnano güncel girişvaycasinovaycasino girişkingroyalkingroyal girişkavbetkavbet girişsuperbetinsuperbetin girişsüperbetinizmit escortkocaeli escortgebze escortbetnanobetnano girişbetnano güncel girişizmit escortkocaeli escortgebze escortizmit escortkocaeli escortgebze escortizmit escortkocaeli escortgebze escortgrandbettinggrandbetting girişgrandbetting güncel girişizmit escortkocaeli escortgebze escortmavibetmavibet girişmavibet güncel girişmeritbetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetimajbetimajbet girişimajbet güncel girişbetebetbetebet girişbetebet güncel girişmilanobetmilanobet girişmilanobet güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişmadridbetmadridbet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişmeritkingmeritking girişptt kargoptt kargo takipptt kargo sorgulamameritbetmeritbet girişjojobetjojobet girişbetplaybetplay girişbetplay güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetplaybetplay girişbetplay güncel giriştipobettipobet giriştipobet günceltipobettipobet giriştipobet güncelvaycasinovaycasino girişzirvebetzirvebet girişzirvebet güncel girişgrandpashabetgrandpashagrandpashabet girişbetplaybetplay girişbetplay güncel giriştipobettipobet giriştipobet günceltipobettipobet giriştipobet günceltipobettipobet giriştipobet günceltipobetmarsbahisonwinonwin girişonwin güncelonwinonwin girişbetebetbetebet girişbetebet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişonwinonwin girişonwin güncelbahiscasinobahiscasino girişpadişahbetpadişahbet girişbahiscasinobahiscasino girişpadişahbetpadişahbet girişmeritkingmeritking girişpiabellacasinopiabellacasino girişpiabellacasino güncel girişmeritkingmadridbetmadridbet girişmadridbet güncel girişmadridbetmadridbet girişmadridbet güncel girişmadridbetmadridbet girişmadridbetmadridbet girişmadridbetmadridbet girişelitcasinoelitcasino girişelitcasino güncel girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis adresjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişvaycasinovaycasino girişjojobetjojobet girişvaycasinovaycasino girişbetebetbetebet girişkralbetkralbet girişholiganbetholiganbetibizabetibizabet girişibizabet güncel girişmatbetartemisbetgrandpashabetgrandpashabet girişelitbahiselitbahis girişbetzulabetzulabetzula girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişcasinowoncasinowon girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişvegabetvegabet girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişavrupabetavrupabet girişavrupabet güncel girişvaycasinovaycasino girişbetasusbetasus girişmeritbetmeritbet girişmeritbet güncel girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişkralbetkralbet girişExtrabetmegabahismegabahis girişmegabahis güncel girişbetasusbetasus girişbetasus güncel girişbetebetbetebet girişbetebet güncel girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişbetebetbetebet girişbetebet güncel girişvaycasinovaycasino girişvaycasino güncel girişparmabetparmabet girişsuperbetinsüperbetinsuperbetin girişnetbahisnetbahis girişmegabahismegabahis girişmegabahis güncel girişhiltonbethiltonbet girişhiltonbet güncel giriştipobettipobet giriştipobet günceltr.ikimisli-girisbu.vipikimislimilanobetmilanobet girişholiganbetholiganbet girişonwinonwin girişonwin güncelmadridbetmadridbet girişmeritbetmeritbet girişlunabetlunabet girişlunabet güncel girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncel girişbetebetbetebet giriş