CYBERDOSSIERNon classé

La cybersécurité : quelles réponses aux menaces nouvelles ?

Face à la multiplication des attaques menées à partir d’Internet, les États se sont progressivement dotés de nouveaux moyens technologiques et institutionnels pour se protéger contre cette nouvelle menace. C’est l’ensemble de ces moyens que l’on désigne par le terme de “cybersécurité”.

 

Qu’est-ce que la cybersécurité ?

 

Cyberattaque, cyberdéfense

Le préfixe cyber (du grec kuberneïn, diriger) renvoie aux ordinateurs et à Internet. La “cybersécurité” porte à la fois sur la cyberattaque et sur la cyberdéfense, c’est-à-dire l’usage de moyens informatiques pour mener ou riposter à une agression. On peut distinguer deux types d’attaques :

  • l’infiltration de réseaux de communications à des fins d’espionnage, d’altération de données ou de prise de contrôle ;
  • les campagnes d’influence sur le net, visant à orienter l’opinion publique.

Le cyberespace, champ de bataille planétaire

Le “cyberespace” est l’espace de communication ouvert par l’interconnexion de tous les ordinateurs via Internet. Il comprend des zones publiques (un blog) et privées (une messagerie, l’intranet d’une entreprise). C’est l’espace sur lequel s’exerce la cybermenace. La particularité du cyberespace est d’abolir les distances et les frontières nationales. Par son caractère planétaire, la cybermenace bouleverse donc les repères traditionnels de la sécurité.

Les acteurs de la cybersécurité

La cybersécurité implique des acteurs de statut et de taille très diverses. Parmi eux, on trouve :

  • les États et leurs forces armées ;
  • les acteurs économiques (de la PME à la multinationale).

La particularité du cyberespace est de brouiller les critères traditionnels de la puissance. Ainsi, les géants du numérique ont souvent des capacités d’action comparables à celles des États. De même, un individu isolé peut à lui seul mettre en danger les systèmes informatiques d’une grande entreprise ou d’un État.

Les intérêts en jeu

Les mobiles à l’origine des cyberagressions sont principalement de nature économique et politique.

Intérêts économiques :

  • vol d’argent à un particulier ou à une entreprise (via de faux e-mails incitant à fournir ses identifiants bancaires par exemple) ;
  • campagne de dénigrement d’une entreprise visant à capter sa clientèle ;
  • espionnage industriel, etc.

Intérêts politiques :

  • campagne d’influence visant à orienter le résultat d’un vote ;
  • espionnage politique et militaire ;
  • prise de contrôle des outils de communication à distance, etc.

Le cas du cyberterrorisme

Des groupes terroristes ont pu investir le cyberespace pour mener leur combat. Ils y ont vu un moyen de rééquilibrer le rapport de force à leur avantage, Internet permettant de mener des offensives d’envergure avec des moyens limités. Ainsi, ils ont pu récolter des fonds, recruter des combattants ou encore pirater des sites internet à des fins de propagande grâce à l’outil numérique. Mais les autorités craignent aujourd’hui des attaques de plus grande envergure, comme la prise de contrôle d’infrastructures stratégiques. En février 2017, le Conseil de sécurité des Nations unies a adopté une résolution incitant les États à se préparer pour intervenir efficacement en cas d’attaque contre les infrastructures essentielles.

Quelles réponses contre la cybermenace ?

 

La surveillance d’Internet

Pour surveiller les cybercommunications et lutter contre la cybercriminalité, les États se sont dotés de dispositifs de surveillance dédiés à Internet. Des organes interétatiques de surveillance existent, comme le réseau Échelon. Géré conjointement par les États-Unis, le Canada, l’Australie, le Royaume-Uni et la Nouvelle-Zélande, Échelon est le plus gros réseau de surveillance des télécommunications et cybercommunications au monde. Toutefois, de tels outils sont à double-tranchant puisqu’ils peuvent servir à des fins d’espionnage (économique, militaire) ou de contrôle des populations.

La collaboration avec les géants du Net

Pour exercer leur autorité sur le cyberespace, les États doivent compter sur la coopération des géants du Net. En plus d’avoir des moyens techniques et financiers supérieurs à de nombreux États, ces derniers ont le pouvoir de dissimuler ou au contraire de rendre publiques les informations qui circulent via leurs services.

Une difficile réponse internationale

Face au caractère international de la cybermenace, les États ont tôt pressenti la nécessité d’une réponse internationale commune. Mais celle-ci se heurte à la lenteur des procédures de coopération nationale, ainsi qu’à la réticence des États à partager certaines informations. Les carences de la coopération internationale en matière de cybersécurité sont ainsi apparues au grand jour à l’occasion des attentats terroristes qui ont frappé l’Europe ces dernières années. En réponse à ces attaques, les différents gouvernements se sont engagés à plus de coopération.

Vers un droit international de la cybersécurité ?

Malgré les appels répétés de nombreux responsables politiques, il n’existe toujours pas de droit international contraignant en matière de cybersécurité. En effet, il existe des divergences de fond quant à la manière dont les États envisagent leur cybersécurité.

L’exception européenne

En 2001, le Conseil de l’Europe est à l’origine du premier traité de coopération internationale sur la cybersécurité. Connu sous le nom de Convention de Budapest, ce traité a été signé par les 45 États membres du Conseil de l’Europe, même si tous ne l’ont pas ratifié par la suite.

Au sein d’Europol, l’Union européenne (UE) a inauguré, en 2013, le Centre européen de lutte contre la cybercriminalité, visant à faciliter la coopération entre États européens dans la lutte contre le cybercrime.

La Commission européenne a proposé, en septembre 2017, le “paquet cybersécurité” qui comprend un ensemble de mesures dont l’introduction d’une certification de cybersécurité à l’échelle de l’UE et la consolidation de l’Agence permanente de l’UE pour la citoyenneté.

 

Le cas français

 

La France fait de la cybersécurité sa priorité depuis les années 2000. Le retour de la menace terroriste en 2015 l’a poussée à intensifier davantage ses efforts en la matière. La Stratégie nationale pour la sécurité du numérique a fixé cinq objectifs : garantir la souveraineté nationale, répondre aux actes de cybermalveillance, informer le grand public, faire de la sécurité numérique un avantage concurrentiel pour les entreprises, renforcer la voix de la France à l’international.

La surveillance d’Internet

La lutte contre la cybercriminalité passe d’abord par la surveillance d’Internet. Le décret n°2015-125 permet le blocage administratif des sites pédopornographiques et faisant l’apologie du terrorisme. En 2015 est votée la loi « Renseignement », qui renforce les moyens d’action des services de renseignement dans la sphère numérique. À la suite des attentats de Paris en 2015, le gouvernement a également lancé l’opération “stop-jihadisme” (www.stop-jihadisme.gouv.fr) afin de contrecarrer les campagnes de propagande jihadiste sur les réseaux sociaux.

La cybersécurité dans le droit français

En France, la cybercriminalité est prise en compte dans le droit depuis la loi informatique et libertés (1978) qui réglemente la liberté de ficher les personnes humaines. Aujourd’hui, les pratiques numériques sont encadrées par un dispositif juridique prévoyant des peines allant jusqu’à cinq ans d’emprisonnement et 75 000 euros d’amende pour les attaques informatiques. La loi prévoit en outre une aggravation des peines dans le cas de cyberattaques visant directement l’État.

Traquer les cybercriminels

La police et la gendarmerie disposent de divers organes dédiés à la répression de la cybercriminalité. Parmi eux :

  • l’Office central de lutte contre la criminalité liée aux technologies de l’information et de la communication (OCLCTIC) au sein de la Police judiciaire ;
  • le Centre de lutte contre les criminalités numériques (C3N) au sein de la Gendarmerie nationale ;
  • la Brigade d’enquête sur les fraudes liées aux technologies de l’information (BEFTI) au sein de la préfecture de police de Paris.

Défendre les usagers

L’Agence nationale de la sécurité des systèmes d’information (ANSSI) a été créée en 2009 pour défendre et protéger les systèmes d’information et les usagers du numérique contre les cyberattaques. Ses missions sont les suivantes :

  • surveiller les réseaux afin de détecter les attaques et permettre de réagir au plus vite ;
  • développer des produits et services de cybersécurité à destination des usagers ;
  • apporter son expertise et son assistance aux administrations et aux entreprises ;
  • sensibiliser le public sur les cybermenaces.

La cyberdéfense

Créé en 2017 et dépendant du ministère des armées, le Commandement de la cyberdéfense (COMCYBER) a la responsabilité de la cyberdéfense militaire qui recouvre l’ensemble des actions défensives et offensives conduites dans le cyberespace. Le COMCYBER est constitué de 3 400 cyber-combattants, auxquels viendront s’ajouter 1000 combattants supplémentaires d’ici 2025. Le 18 janvier 2018, la ministre des armées a présenté la doctrine de lutte informatique offensive (LIO) qui complète la lutte informatique défensive (LID). La ministre a ainsi officialisé le volet offensif de la doctrine cybermilitaire française. La LIO et la LID renforcent la posture permanente de cyberdéfense (PPC) créée par la loi de programmation militaire 2019-2025. La PCC permet de protéger en permanence tous les réseaux militaires et de réagir à toute attaque contre les intérêts de la défense de la France.

Livre blanc de la cyberdéfense, la Revue stratégique de cyberdéfense a été publiée en février 2018 par le Secrétariat général de la défense nationale (SGDN).

 

Source :  VIE PUBLIQUE

Articles similaires

Laisser un commentaire

Votre adresse e-mail ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *

Bouton retour en haut de la page
pashagamingpashagaming girişpashagaming güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncel girişnitrobahisnitrobahis girişkralbetkralbet girişgalabetgalabet girişgalabet güncel girişvaycasinovaycasino giriştrendbettrendbet giriştrendbet güncel girişbetasusbetasus girişbetasus güncel girişlunabetcasibomcasibom girişcasibom güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişonwinonwin girişonwin güncelmeritkingMeritking girişMeritking güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbetholiganbet girişkralbetkralbet girişonwinonwin girişonwin güncelbetasusbetasus girişbetasus güncel girişbetasusbetasus girişbetasus güncel giriştipobettipobet giriştipobet günceltipobettipobet giriştipobet güncelonwinonwin girişonwinonwin girişonwinonwin giriştipobettipobet girişonwinonwin girişonwin güncelonwinonwin girişonwin güncelmariobetmariobet girişmariobet güncelbets10bets10 girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişfenomenbetfenomenbet girişbahiscasinobahiscasino girişnesinecasinonesinecasino girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetovisbetovis girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişgoogle hit botuhit botorganik hit botuvaycasinovaycasino girişvaycasino güncel girişpiabellacasinopiabellacasino girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritbetmeritbet girişmeritbet güncel girişmarsbahismarsbahis güncel girişmarsbahis girişenbetenbet girişkalitebetkalitebet giriştambettambet girişbetofficebetoffice girişbetoffice güncel girişmavibetmavibet girişmavibet güncel girişcasiveracasivera girişbetsmovebetsmove güncel girişbetsmove girişMeritkingMeritking girişMeritking güncel girişistanbul escortkadıköy escortescort kızlarjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişcasiveracasivera girişextrabetextrabet giriştambettambet girişmeybetmeybet girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişmeybetmeybet girişjokerbetjokerbet girişjokerbet güncel girişlunabetmeritbetmeritbet girişmeritbet güncel girişbettiltbettilt girişjojobetjojobet girişavrupabetavrupabet girişavrupabet güncel girişceltabetceltabet girişceltabet güncel girişbetzulabetzulapashagamingpashagaming girişpashagaming güncel girişbetzula girişparmabetparmabet girişmavibetmavibet girişmavibet güncel girişholiganbetholiganbet güncel girişholiganbet girişultrabetultrabet girişultrabet güncel girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet girişkralbetkralbet giriştimebettimebet giriştipobettipobet girişvegabetvegabet girişmaltbahismaltbahis girişfenomenbetfenomenbet girişvaycasinovaycasino girişlunabetlunabet giriştrendbettrendbet giriştrendbet güncel girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişimajbetimajbet girişimajbet güncel girişextrabetextrabet girişcasibomcasibom girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişibizabetibizabet girişibizabet güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişbetpasbetpas girişbetpas telegramcasino levantcasino levant güncelcasino levant girişcasino levantcasino levant girişcasino levantcasino levantcasino levant güncelcasino levantmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişlunabetlunabet girişlunabet telegramnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis telegramjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişmeritkingmeritking girişvaycasinovaycasino girişparmabetparmabet girişatlasbetatlasbet girişatlasbet güncel girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişpadişahbetpadişahbet girişenbetenbet girişmilosbetmilosbet girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişfenomenbetfenomenbet giriştambettambet giriştimebettimebet girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişpashagamingpashagaming girişpashagaming güncel girişmegabahismegabahis girişcasiveracasivera girişparmabetparmabet girişavrupabetavrupabet girişavrupabet güncel girişbetciobetcioibizabetibizabet girişkralbetkralbet girişultrabetultrabet girişjojobetjojobet girişcasibomcasibom girişbovbetbovbet girişbetnanobetnano girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişgalabetgalabet girişgalabet güncel girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişimajbetimajbet girişvaycasinovaycasino girişvegabetvegabet girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişcasibomcasibom girişcasibom güncel girişonwinonwin girişonwin güncelmavibetmavibet girişnakitbahisnakitbahis girişpusulabetpusulabet girişpusulabetelexbetelexbet girişbetasusbetasus girişcasinolevantcasino levantcasinolevant girişcasinolevant güncelcasinolevant2026casino levantcasinolevantcasinolevant girişcasino levantcasinolevantcasinolevant girişcasino levantcasino levantcasinolevant girişcasinolevant güncelcasinolevant girişcasino levantcasinolevant günceloslobetoslobet girişoslobet güncel girişvevobahisbetzulabetzulabetzula girişegebetegebet girişegebet güncel girişlunabetlunabet girişlunabet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişlunabetlunabet girişlunabet güncel girişmilanobetmilanobet girişhitbetholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişatlasbetatlasbet girişatlasbet güncel girişikimisliikimisli girişikimisli güncelenbetenbet girişenbetenbet girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis günceljojobetjojobet girişmeritkingenbetenbet girişhitbethitbet güncelhitbet girişextrabetextrabet girişonwinonwin girişonwin güncelcasinolevantcasino levantlevantcasinolevant casino girişcasino levant girişlevantcasino girişbetasusbetasus girişbetasus telegramenbetenbet giriştambettambet girişkalitebetkalitebet girişjojobetjojobet girişnakitbahisnakitbahis girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişbetofficebetoffice girişbetoffice telegramrealbahisrealbahis girişrealbahis telegramcasibomcasibom girişmeritkingmeritking girişpusulabetpusulabet girişpusulabet güncel girişkavbetkavbet girişkavbet güncek girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişkavbetkavbet girişkavbet güncel girişhilbethilbet girişhilbet güncel girişvaycasinovaycasino girişbetgitbetgit girişbetgit güncel girişholiganbetholiganbet girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişavrupabetavrupabet girişavrupabet güncel girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncel girişkralbetkralbet girişpashagamingpashagaming girişpashagagaming güncel girişkingroyalkingroyal girişkingroyal güncel girişrestbetrestbete girişrestbet güncel girişenbetenbet girişalmanbahisalmanbahis girişalmanbahis güncel girişcasiveracasivera girişextrabetextrabet girişextrabet güncel girişnakitbahispiabellacasinopiabellacasino girişkalitebetkalitebet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişcasinoroyalcasinoroyal girişbetplaybetplay girişbetplay güncel girişmeritkingmaltbahismaltbahis girişenbetenbet girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetnanobetnano girişbetnano güncel girişmaltbahismaltbahis girişmaltbahis girişqueenbetqueenbet girişqueenbet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis güncel girişmeritkingmeritking girişmeritkingmeritkingbetsmovebetsmove girişbetsmove güncel girişholiganbetholiganbet girişholiganbet güncel girişbetnanobetnano girişbetnano güncel girişvaycasinovaycasino girişkingroyalkingroyal girişkavbetkavbet girişsuperbetinsuperbetin girişsüperbetinizmit escortkocaeli escortgebze escortbetnanobetnano girişbetnano güncel girişizmit escortkocaeli escortgebze escortizmit escortkocaeli escortgebze escortizmit escortkocaeli escortgebze escortgrandbettinggrandbetting girişgrandbetting güncel girişizmit escortkocaeli escortgebze escortmavibetmavibet girişmavibet güncel girişmeritbetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetimajbetimajbet girişimajbet güncel girişbetebetbetebet girişbetebet güncel girişmilanobetmilanobet girişmilanobet güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişmeritkingmeritking girişmeritking güncel girişgrandpashabetgrandpashabet girişmadridbetmadridbet girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişmeritkingmeritking girişptt kargoptt kargo takipptt kargo sorgulamameritbetmeritbet girişjojobetjojobet girişbetplaybetplay girişbetplay güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişbetplaybetplay girişbetplay güncel giriştipobettipobet giriştipobet günceltipobettipobet giriştipobet güncelvaycasinovaycasino girişzirvebetzirvebet girişzirvebet güncel girişgrandpashabetgrandpashagrandpashabet girişbetplaybetplay girişbetplay güncel giriştipobettipobet giriştipobet günceltipobettipobet giriştipobet günceltipobettipobet giriştipobet günceltipobetmarsbahisonwinonwin girişonwin güncelonwinonwin girişbetebetbetebet girişbetebet güncel girişjojobetjojobet girişjojobet güncel girişonwinonwin girişonwin güncelbahiscasinobahiscasino girişpadişahbetpadişahbet girişbahiscasinobahiscasino girişpadişahbetpadişahbet girişmeritkingmeritking girişpiabellacasinopiabellacasino girişpiabellacasino güncel girişmeritkingmadridbetmadridbet girişmadridbet güncel girişmadridbetmadridbet girişmadridbet güncel girişmadridbetmadridbet girişmadridbetmadridbet girişmadridbetmadridbet girişelitcasinoelitcasino girişelitcasino güncel girişcasibomcasibom girişcasibomcasibom girişnakitbahisnakitbahis girişnakitbahis adresjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişjojobetjojobet girişvaycasinovaycasino girişjojobetjojobet girişvaycasinovaycasino girişbetebetbetebet girişkralbetkralbet girişholiganbetholiganbetibizabetibizabet girişibizabet güncel girişmatbetartemisbetgrandpashabetgrandpashabet girişelitbahiselitbahis girişbetzulabetzulabetzula girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişcasinowoncasinowon girişmarsbahismarsbahis girişmarsbahis güncel girişvegabetvegabet girişbetciobetcio girişbetcio güncel girişavrupabetavrupabet girişavrupabet güncel girişvaycasinovaycasino girişbetasusbetasus girişmeritbetmeritbet girişmeritbet güncel girişbetzulabetzula girişbetzula güncel girişkralbetkralbet girişExtrabetmegabahismegabahis girişmegabahis güncel girişbetasusbetasus girişbetasus güncel girişbetebetbetebet girişbetebet güncel girişrestbetrestbet girişrestbet güncel girişbetebetbetebet girişbetebet güncel girişvaycasinovaycasino girişvaycasino güncel girişparmabetparmabet girişsuperbetinsüperbetinsuperbetin girişnetbahisnetbahis girişmegabahismegabahis girişmegabahis güncel girişhiltonbethiltonbet girişhiltonbet güncel giriştipobettipobet giriştipobet günceltr.ikimisli-girisbu.vipikimislimilanobetmilanobet girişholiganbetholiganbet girişonwinonwin girişonwin güncelmadridbetmadridbet girişmeritbetmeritbet girişlunabetlunabet girişlunabet güncel girişbetsmovebetsmove girişbetsmove güncel girişbetebetbetebet girişkavbetkavbet girişkavbetkavbet girişgalabetgalabet girişvaycasinovaycasino girişjojobetjojobet girişmarsbahismarsbahismarsbahismarsbahis girişmarsbahis girişkavbetkavbet girişkavbetkavbet girişkavbet güncelvaycasinovaycasino girişjojobetjojobet giriş